Het immigratie-dossier is een uitgelezen onderwerp waarop duidelijk wordt dat het voor individuele burgers heel goed mogelijk is om de vrijheid – die door de overheid wordt verzorgd – te blokkeren voor mede-immigranten of voor de Nederlandse gastheer. Het laat ook haarfijn zien dat burgers zich hier buitengewoon aan storen en dus feitelijk zouden willen dat de immigranten mee zouden helpen om de vrijheid in Nederland zoveel mogelijk ruimte te geven voor ons allemaal.

Deze manier van denken komt heel helder naar voren in 3 vragen:

1.       Wil een immigrant zelf vrijheid?

Los van de vraag welke immigranten je zou willen toelaten in Nederland durf ik te stellen dat iedere immigrant hierheen komt omdat hij vrijheid zoekt. Uiteraard geldt dit voor de politieke vluchteling, die in zijn eigen land niet zichzelf kan zijn (qua sekse, religie, politieke overtuiging etc.). Uiteraard geldt het ook voor de oorlogsvluchteling, die zich niet iedere dag wil afvragen of hij de volgende dag nog zal leven of dat zijn huis nog overeind zal staan. Het geldt echter ook voor de economische vluchteling, die zich niet iedere dag wil afvragen of hij die dag nog te eten of te drinken zal hebben. Tenslotte geldt het voor de medische vluchteling, die bij terugkeer in zijn eigen land niet die vrijheid zal hebben die we in Nederland kunnen bieden door de gebreken in zijn lichaam.

Niet iedere immigrant zal dezelfde ambitie hebben. Een economische vluchteling zal eerder tevreden zijn met een geregeld leven waar een politieke vluchteling of oorlogsvluchteling gebruik zal willen maken van de faciliteiten om zichzelf maximaal te ontplooien. Dit neemt niet weg dat iedere vluchteling, die naar Nederland komt zichzelf wil bevrijden van de beperkingen, die het leven in zijn eigen land voor hem in petto kan hebben.

2.       Gunt een vluchteling anderen ook vrijheid?

Als je uit eigen ervaring weet hoe het is om niet te kunnen doen wat je eigenlijk zou willen doen dan verwacht je dat juist deze mensen extra gemotiveerd zijn om te zorgen dat de mensen in hun omgeving niet dezelfde last hebben als de last, die zij zelf hebben achtergelaten. Dat is in veel gevallen ook zo, maar die gevallen halen het nieuws niet. Dat geldt wel voor vluchtelingen, die wel zelf alle vrijheid willen hebben, maar een ander geen vrijheid gunnen. Ze blokkeren dan actief de beschikbare vrijheid en dat valt ons op, omdat we allemaal beseffen dat hiermee ons belangrijkste bezit – vrijheid – in gevaar komt.

Een deel van de beperkingen is juridisch op te vangen (maar dan moet je het nog wel bewijzen en heb je het probleem dat een cel in Nederland beter is dan de onvrijheid in je eigen land), maar een deel is ook niet-juridisch. Een voorzichtige greep uit de situaties die het nieuws halen en als kenmerk hebben dat de ene persoon de vrijheid voor de andere persoon blokkeert:

·         Eerwraak is het meest extreme voorbeeld waarbij je de vrijheid van een ander blokkeert door iemand het leven te ontnemen. De complexiteit vanuit juridisch kader is daarbij dat de eerwraak zelf wel strafbaar is, maar de dreiging vooraf niet. Juist die dreiging vooraf maakt dat de onvrijheid voorafgaand aan de eerwraak dicht nadert aan de onvrijheid na de voltrekking;

·         Het is heel cru dat mensen die vluchten naar Nederland om wie ze zijn (qua gender of qua geloof) in Nederland worden geconfronteerd met mede-vluchtelingen, die deze vrijheid niet accepteren. Juist deze groep vluchtelingen gun je een humaan leven;

·         Bijvoorbeeld in de Eritrese gemeenschap zie je heel duidelijk dat de politieke vluchtelingen van verschillende politieke stromingen in Nederland hun oorlog ‘gewoon’ voortzetten. Hiermee blokkeren ze voor zichzelf én voor elkaar de mogelijkheid om dit politieke conflict te ontvluchten en een eigen leven op te bouwen (en wij krijgen ook een stuk onvrijheid mee). Daarbij zijn de excessen juridisch (weliswaar moeilijk) aan te pakken, maar de onderliggende wrijving niet;

·         Een grote irritatie voor heel veel autochtone Nederlanders (zowel direct betrokken als potentieel betrokken) betreft de kleine criminaliteit van (vaak) kansloze asielzoekers. Iedere diefstal, iedere ruzie, iedere keer zwart rijden, iedere aanranding en iedere – steeds verder groeiende – brutaliteit naar mede-immigranten en autochtone Nederlanders is een actie waarbij je de vrijheid van anderen beperkt.

Er zijn oneindig veel meer voorbeelden te noemen van grotere en kleinere situaties waarin Nederland wel vrijheid aanbiedt aan de vluchtelingen, maar waarin deze vluchtelingen actief vrijheid voor andere blokkeert of geen vinger uitsteekt om samen te zorgen dat iedereen in Nederland van nóg meer vrijheid kan genieten dan dat ze nu al heeft.

3.       Kunnen wij de migranten vrijheid geven?

Liberalen vinden het belangrijk om te zorgen dat je je talenten kunt ontdekken en ontplooien. Dan helpt het niet om iemand uit een bootje op de Middellandse Zee op te pikken en hier in een opvangplek te veroordelen tot een uitzichtloos bestaan. Vrijheid geven betekent ook dat je moet zorgen voor een keten waarin huisvesting, gezondheidszorg, veiligheid, opleidingsmogelijkheden en soortgelijke zaken zijn ingericht. Dat vraagt niet alleen om de inrichting van deze onderwerpen, maar ook het besef dat de mogelijkheden beperkt zijn. De vraag om daar de opvang op aan te passen is humaner dan om iedereen op te nemen en vervolgens buiten beeld uitzichtloos te laten voortleven.

Een humaan immigratiebeleid vanuit liberaal perspectief zet ‘vrijheid’ centraal. Hierbij geldt de mate waarin wij een vluchteling vrijheid kunnen bieden en ook de mate waarin vluchtelingen elkaar en ons vrijheid bieden. Wanneer iemand wel vrijheid wil ontvangen, maar niet bereid is om die vrijheid ook te gunnen aan een ander is de basis onder ieder liberaal beleid weggeslagen.

Met liberale groeten,

Peter Lamberts

De oorlog tussen Oekraïne en Rusland

Als je in deze oorlog zoekt naar de vraag hoe je tot vrijheid komt dan kun je 3 centrale vragen stelen rondom het thema: gunt de ene partij vrijheid aan de andere partij (of alleen aan zichzelf)?

Vraag 1: gunt de ene overheid vrijheid aan de burgers van de andere overheid?

Bij de beantwoording van deze vraag zie je heel duidelijk een verschil tussen de insteek van de Russische en de Oekraïense overheid. De Russische overheid gunt heel duidelijk geen vrijheid aan de Oekraïense burger, wil haar onderdrukken en schroomt er in de oorlog ook niet voor terug om via burgerdoelen haar militaire doelen te halen.

Tegelijkertijd zie je vanuit de Oekraïne het tegenovergestelde. De Oekraïense overheid verdedigt zich zeer punctueel conform het oorlogsrecht en richt zich uitsluitend op militaire doelen. Het is voor haar met de huidige drone-technologie heel makkelijk om de Russische agressie jegens haar burgerdoelen op dezelfde wijze te beantwoorden, maar dat doet ze niet.

Vraag 2: gunt de overheid in Rusland of Oekraïne vrijheid aan haar eigen burgers?

Ook hier zie je een duidelijk verschil. Poetin gebruikt zijn burgers uitsluitend om zijn eigen doelen te gebruiken. Terwijl hij zijn soldaten zonder enige scrupules de zgn. gehaktmolen instuurt is er voor de overige burgers helemaal niets qua democratie, onafhankelijke rechtspraak, vrijheid van meningsuiting of wat je ook maar aan liberale waarden kunt bedenken. De enige vrijheid in Rusland is de vrijheid van Vladimir Poetin en de mensen die hem naar de mond praten.

Aan de andere kant zet Zelenski alle middelen in om zijn soldaten zo veel mogelijk te ontzien én hij behandelt de krijgsgevangenen zoals het hoort. Het zwakke punt is het feit dat Oekraïne voor de oorlog te maken had met een hoge mate van corruptie en op diverse andere gebieden tekort geschoten werd om te voldoen aan de eisen van de Europese Gemeenschap, die de vrijheden van burgers moeten burgen. Zelenski is wel bezig om hier verbeteringen in aan te brengen, maar de oorlog maakt het onmogelijk om dit goed te toetsen.

Vraag 3: gunnen de vrienden van Rusland of Oekraïne vrijheid aan burgers?

Ook hier kun je de lijn van de vorige twee vragen probleemloos doortrekken. De vrienden van Rusland zijn landen waar de overheid haar eigen bevolking knecht. Zij hebben er dus ook geen enkele moeite mee dat Rusland zowel haar eigen burgers als de burgers van de Oekraïne in het ongeluk stort, want ze doen zelf precies hetzelfde.

Bij de Oekraïne zie je dat haar vrienden juist de vrijheid van burgers hoog in het vaandel hebben staan; zowel voor de Oekraïne als voor Rusland. Het probleem richting de Russische bevolking is alleen dat alle hulp wordt verstrekt via de overheid. In Rusland is dit niet mogelijk, omdat de Russische overheid zelf de vrijheid voor haar burgers blokkeert.

De oorlog tussen Israël en Gaza

Stellen we dezelfde vragen in de oorlog tussen Israël en Gaza dan zien we een heldere parallel en een heldere dissonant.

De parallel ligt bij Hamas/Rusland: zij gunnen de Israëlische bevolking geen vrijheid, zij gunnen hun eigen burgers geen vrijheid en hun vrienden (niet geheel toevallig dezelfde landen) vinden dat uitstekend.

Het verschil ligt bij Israël/Oekraïne: zij gunnen hun eigen bevolking wel vrijheid, ze gunnen de Gazanen geen vrijheid en hun vrienden gunnen zowel het volk van Israël als de Gazanen vrijheid. Het verschil zit dus in vraag 1 en daar zit de pijn voor de vrienden van Israël:

·         Het is volstrekt helder dat Israël gesteund moet worden, omdat zij een staatsvorm hebben, die voldoet aan de waarden waar deze vrienden aan hechten. Dit geldt des te meer, omdat Hamas alles doet waar deze vrienden van gruwen. Het is dus echt geen optie om anders te kiezen;

·         Daar waar in het conflict met Saddam Hoessein, Khadaffi of Poetin heel consciëntieus de burgerbevolking werd ontzien doet Israël geen enkele poging in haar handelen om de burgerbevolking van Gaza te ontzien (of de burgerbevolking in Libanon in de strijd tegen Hezbollah). Hiermee vervaagt het onderscheid met Hamas;

·         Zo ontstaat er rondom het handelen van Israël een verschil tussen de waarden, die door Israël worden gedeeld en een uitvoering in de oorlog die hier niet bij past. De vrienden van Hamas zitten wel met Hamas op één lijn en kunnen daarom de vrienden van Israël om de oren slaan met hun eigen waarden. Waarden waar Hamas en haar vrienden anderen dus wel op aanspreken, terwijl ze deze waarden zelf totaal niet onderschrijven. 

De handelswijze van Zelenski en Netanyahu (en Trump)

Daar komt nog een issue bij: waar iedereen ziet dat Zelenski – voor zover mogelijk in een oorlogssituatie – probeert om zijn land te hervormen richting de waarden van de Europese Unie zie je onder Netanyahu een tegengestelde ontwikkeling (ook voor 7 oktober al) ontstaan. Hiermee signaleer ik dus niet alleen een conflict rondom de tweede vraag, maar ontstaat er ook druk op de eerste vraag. Zo kan Hamas heel makkelijk de steun voor Israël en de twijfels over het handelen van Netanyahu en de druk op de 2e vraag aan elkaar koppelen. Het helpt dan niet als de grootste steunpilaar van Israël (de Verenigde Staten) een complete ommezwaai maakt waarbij ook daar de antwoorden op vraag 1 en 2 duidelijk onder druk staan en Netanyahu zich hier buitengewoon comfortabel bij voelt.

Zo ontstaat dus een conflict waarbij niet alleen de burgers in Gaza klem zitten, maar ook de Israëlische burgers stapje-bij-beetje in een richting gaan waar ze niet willen zijn. 

Peter Lamberts

Socialisme kiest voor de zwakkeren

Het socialisme denkt in groepen en komt op voor de zwakkeren in de samenleving. Socialisten zijn (veelal) zelf geen lid van de zwakkere groep, maar stellen zich wel op het standpunt dat ze hun positie moeten gebruiken om de door hen als ‘zwakkeren’ bepaalde groep te helpen.  Van oudsher is dit de werkende onderklasse, maar sinds deze groep nog maar in beperkte mate als ‘zwakkere groep’ kan worden gezien zoekt het socialisme naar nieuwe doelgroepen. Hierbij komen specifieke o.a. niches binnen de LHBTIQ-gemeenschap, vluchtelingen, dieren en planten naar voren.

Het nadeel van het denken in groepen is dat enkelen binnen deze groep, die niet passen binnen het gewenste plaatje niet worden gezien om het gewenste plaatje van de gehele groep intact te kunnen houden. Uiteindelijk willen socialisten de zwakkere groep helpen en dan past het niet dat leden uit de groep zich misdragen of aangeven dat ze helemaal niet geholpen willen worden, zoals socialisten het zich voorstellen. Dit betekent dat ze doen alsof de misdragingen er niet zijn of dat de wens om zelfstandig te zijn niet bestaat.

Willen socialisten vrijheid? Ja, ze willen wel vrijheid, maar ze willen vrijheid specifiek voor hun groep in lijn met de hulp, die ze voor de betreffende groep voor ogen hebben. Deze benadering betekent dat de hulp aan de zwakkere groep ten koste mag gaan van leden buiten deze zwakkere groep. Als we kijken naar het conflict tussen de Joden en de Palestijnen zien we ook dat het beeld van de zwakkere kan verschuiven: vroeger waren Joden de zwakkere waar je voor op moest komen (zowel in het licht van de Holocaust als in het licht van de vele aanvallen op Israël door de vele Arabische buren), maar sinds enige jaren is Israël duidelijk de bovenliggende partij en zijn zeker de Palestijnen de zwakkere partij. Dit leidt er toe dat binnen socialistische kring de vrijheid van de Palestijnen zwaarder weegt dan de vrijheid van de Joden.

Conservatieven kiezen voor het bekende

Met de opkomst van de PVV keert het conservatisme weer sterk terug in het Nederlandse politieke landschap. Net als socialisten denken conservatieven in groepen alleen kiezen zij niet voor de zwakkeren, maar voor het bekende en vertrouwde. Als we naar het programma van de PVV kijken dan komt dit terug in een voorkeur voor het behoud van de sociale voorzieningen (daarin zijn ze heel links) in combinatie met een voorkeur voor het behoud van culturele waarden (daarin zijn ze heel rechts).

In de beoordelingen van het conflict tussen de Joden en de Palestijnen leidt dit tot een volledig tegengestelde keuze dan bij de socialisten: de Joodse cultuur is vertrouwd en wordt derhalve gesteund en de Arabische / Islamitische cultuur is bedreigend voor hetgeen we hebben opgebouwd en wordt daarom afgewezen. Door te denken in groepen zie je ook hier dat er geen ruimte is voor de gedachte dat Joden ook fouten kunnen maken en ook de onmogelijkheid om open te staan voor individuele leden uit de Arabische samenleving die willen integreren.

Willen conservatieven vrijheid? Ja, ze willen vrijheid, maar ze willen vrijheid specifiek voor hun groep in lijn met het (geromantiseerde) beeld dat ze hebben van hun vertrouwde wereldbeeld. Daarbij mag deze vrijheid ten koste gaan van de vrijheid van groepen, die niet voldoen aan dit (geromantiseerde) wereldbeeld. Als we dan kijken naar het conflict tussen de Joden en de Palestijnen zien we dan ook een volledig tegengesteld beeld, omdat nu de Joden staan voor het vertrouwde en de Palestijnen voor de bedreiging. Dit leidt er toe dat er binnen conservatieve kring geen enkel mededogen bestaat met de Palestijnse burger, die ingeklemd zit tussen Hamas en de Israëlische regering.

Confessionelen kiezen voor hun eigen confessionele groep

Waar socialisten kiezen voor zwakkeren en conservatieven voor het bekende daar kiezen confessionelen voor hun eigen confessionele groep. Wat hetzelfde is dat ze denken in groepen en dat ze de slechte gedragingen van hun eigen groep negeren en de slechte gedragingen bij andere groepen extra belichten. Ook al zijn dit dezelfde gedragingen!

In de beoordeling van het conflict tussen de Joden en de  Palestijnen hebben in ieder geval de Christenen een dingetje. In de kern raakt het henzelf niet, maar ze hebben wel betrokkenheid met andere confessionele groepen. Hier zie je wel het verschil tussen de conservatieve invloeden, die bij confessionele traditioneel heel sterk zijn (en dan steunen ze de verdrukte Joden uit schaamte voor de Holocaust – hiervoor was Jodenvervolging geen issue binnen de Christelijke wereld) en de socialistische invloeden, die ook sterk aanwezig zijn (en dan begint de neiging om partij te kiezen voor de verdrukte Palestijnen – zeker in Gaza).

Willen confessionele vrijheid? Ja, ze willen vrijheid, maar ze willen vrijheid specifiek voor hun groep in combinatie met wat sympathie voor bepaalde andere confessionele, die verdrukt worden. Deze vrijheid mag ten koste gaan van groepen, die niet passen binnen de eigen religie en niet in aanmerking komen voor de barmhartigheid. Opgemerkt kan worden dat bij orthodox gelovigen (ook binnen het Christendom) de barmhartigheid naar andere religies minder sterk is dan bij meer seculiere gelovigen.

Liberalen kiezen voor het individu, dat een ander individu vrijheid gunt

De enige politieke stroming die dwars door groepen heen kijkt en zich richt op het individu is het liberalisme. Liberalen kiezen voor individuen, die zichzelf willen ontwikkelen en ook anderen toestaan om zichzelf te ontwikkelen.

In de beoordeling van het conflict tussen de Joden en de  Palestijnen zie je dat de liberalen geen positie weten te kiezen tussen het groepsdenken van socialisten, conservatieven en confessionelen. De mogelijkheid om te wijzen op de aanwezigheid of afwezigheid van de ruimte die de ene partij gunt aan de andere partij komt niet over het voetlicht, omdat de neiging bestaat om partij te kiezen tussen de ene groep of de andere groep.

Willen liberalen vrijheid? Ja, ze willen vrijheid, maar ze willen geen vrijheid voor individuen, die een ander de vrijheid misgunnen. Daarmee is ook voor liberalen de vrijheid niet onbeperkt.

Peter Lamberts

Antisemitisme is hierin een cruciale graadmeter. De recente toename van antisemitische uitingen, vaak vermomd onder een doorzichtige mantel van antizionisme, en radicale demonstraties in Nederland laat niet alleen zien dat de Joodse gemeenschap onder druk staat, maar ook dat het gezag van de overheid wordt uitgedaagd. Wanneer wetshandhaving faalt op dit terrein, ondermijnt dat de fundamentele principes van onze liberale democratische rechtsstaat.

Een breder probleem: de aantasting van het gezag

De demonstraties waarin antisemitische leuzen worden gescandeerd en (terroristisch) geweld wordt vergoelijkt, laten een verontrustende trend zien. Het probleem is niet alleen de haat die wordt uitgesproken, maar het feit dat dit steeds openlijker en met steeds minder consequenties gebeurt.

• Demonstranten houden zich niet meer aan de spelregels van de rechtsstaat. De vrijheid van meningsuiting wordt gebruikt als schild om oproepen tot geweld te rechtvaardigen, terwijl het respect voor democratische instituties afneemt.
• Handhavers aarzelen om op te treden. Uit angst voor escalatie of politieke gevoeligheid wordt vaak gekozen voor terughoudendheid, wat de indruk wekt dat wetgeving selectief wordt toegepast.
• De openbare ruimte wordt een vrijplaats voor extremisme. Waar het gezag van de staat niet meer wordt gehandhaafd, nemen radicale groepen die ruimte in - met gevolgen die verder reiken dan antisemitisme alleen.

Duitse doortastendheid als voorbeeld

Waar Nederland worstelt met besluiteloosheid, heeft Duitsland een duidelijke lijn getrokken. Demonstraties waarin antisemitische leuzen werden geuit, zijn daar met kordaat beëindigd, en radicale organisaties die haat verspreiden zijn aangepakt. Duitse politieke leiders spreken zich bovendien nadrukkelijk uit: antisemitisme en radicalisering worden niet gezien als geïsoleerde problemen, maar als bedreigingen voor de democratische orde.

Dit is een benadering die Nederland ook moet hanteren. Niet door disproportioneel op te treden, maar door duidelijk te maken dat de liberale democratische rechtstaat geen vrijblijvend project is.

Wat de VVD moet doen

Als liberale partij kan en mag de VVD zich niet terughoudend opstellen in deze discussie. Vrijheid is geen vanzelfsprekendheid, en ze vraagt om verdediging wanneer ze wordt uitgedaagd. Daarom moet de VVD zich uitspreken voor een steviger en consequenter optreden tegen antisemitisme en de ondermijning van het gezag.

Daarbij horen drie concrete maatregelen:

1. Geen tolerantie voor haatzaaiende demonstraties
   • Demonstraties waarin antisemitische of gewelddadige leuzen worden geroepen, ook als dat gebeurt in talen zoals het Arabisch, moeten onmiddellijk worden beëindigd. De wet biedt hier al de ruimte voor, maar de uitvoering blijft achter.
2. Een harde aanpak van extremistische organisaties
   • Islamistische en radicaal-linkse netwerken die antisemitisme verspreiden, moeten worden aangepakt via juridische middelen, financiële sancties en in sommige gevallen een algeheel verbod. Een helderdere, proactieve lijn, ook vanuit het Openbaar Ministerie, is noodzakelijk.
3. Duidelijk politiek leiderschap en herwaardering van gezag
   • Bestuurders en politici moeten een heldere norm stellen: de democratische rechtsstaat stelt grenzen, en wie die overschrijdt, kan rekenen op harde maatregelen. Zwakte en vaagheid creëren alleen ruimte voor verdere radicalisering.

Conclusie: vrijheid moet actief beschermd worden

Een liberale samenleving kan alleen functioneren als haar instituties geloofwaardig en gezaghebbend zijn. Als demonstranten zonder consequenties oproepen tot geweld, als wetshandhaving aarzelt en als politieke leiders ontwijkende taal blijven gebruiken, brokkelt dat gezag af - en daarmee ook de vrijheid die we als samenleving koesteren.

De VVD moet hierin het voortouw nemen. Niet uit drang naar harde maatregelen, maar uit de overtuiging dat een sterke, liberale democratie niet alleen rechten garandeert, maar ook de verantwoordelijkheid heeft om haar kernwaarden te verdedigen. En een absoluut fundamentele kernwaarde van onze liberale democratie is: minderheden beschermen.

Remco Yitzak Cooremans

Als je dit tekent dan krijg je het beeld zoals dit bovenaan dit artikel te vinden is. Met behulp van deze tekening zie je meteen het verwijt aan het liberalisme helder in beeld: je ziet een hele heldere band tussen de overheid en de individuele burger, maar je ziet geen band tussen de burgers onderling. Het verwijt van egoïsme - zo vaak gericht op het liberalisme - lijkt daardoor logischer.

Wat ik me nu al enige maanden afvraag is het volgende:

• Iedere liberaal vindt 'vrijheid' het allerbelangrijkste;
• Iedere liberaal vindt dat de samenleving 'bottom-up' moet worden opgebouwd;

Waarom zetten liberalen zich er - individueel - dan niet voor in

• om 'vrijheid' beschikbaar te stellen voor andere individuen,
• laten ze het beschikbaar stellen van vrijheid over aan de overheid ('top-down')
• en houden ze hun eigen vrijheid (als een soort bezit) voor zichzelf?

Dit simpele uitgangspunt in 2 bullits in combinatie met een heldere vraag (in 3 bullits) zijn de basis voor een denkrichting, die stap-voor-stap het hele beeld van het liberalisme - zoals we dat allemaal kennen - op z'n kop zet. De vraag namelijk wat het doet met een samenleving waarin mensen zich inzetten om elkaar meer vrijheid te gunnen? Feitelijk gebeurt dit al volop, maar dat past maar heel mondjesmaat in de liberale theorieën. En wat krijgen we voor een samenleving waarin de overheid niet alleen - op objectieve basis - vrijheid schenkt aan haar burgers, maar ook zorgt dat burgers niet tussen de overheid en andere burgers in kunnen staan om die andere burgers hun vrijheid te ontnemen? Alle weerstand rondom de cultuurverschillen met o.a. islamitische immigranten komt hier uit voort. Het algemene ongemak rondom de dwingende acties van Extinction Rebellion (en andere activistische bewegingen) zit hier ook in. Er zijn veel meer voorbeelden te noemen van maatschappelijke ontwikkelingen waarbij de vrijheden vanuit de overheid niet bij de burger komen door inzet van bepaalde burgers. 

Juist het liberalisme heeft hier een antwoord op, maar dan moeten liberalen wel open gaan staan voor de insteek dat een liberale samenleving pas in haar kracht komt als ze bottom-up is georganiseerd en hierbij vrijheid centraal stelt. Dan kan het niet anders dan dat burgers gemotiveerd worden om elkaar vrijheid te geven; direct of via een opdracht aan de overheid. Ik zal hier de komende maanden in volgende berichten dieper op ingaan.

Peter Lamberts

Het verhaal gaat dat kalief Omar na de verovering van Egypte toestemming gaf om alle boeken uit de beroemde bibliotheek van Alexandrië te verbranden, omdat ze óf in strijd waren met de Koran en dus ketters óf in overeenstemming met de Koran en dus overbodig. Kortom: je kunt je afsluiten voor andere meningen als je alles al denkt te weten.

Diezelfde Koran-waarheid is tegenwoordig in steeds hogere mate onderwerp van debat met de Koranverbranding als specifiek ‘hoogtepunt’. De vraag is niet of we – net als kalief Omar – het recht hebben om een boek te verbranden, maar vooral of latere generaties eenzelfde vernietigend oordeel over Koranverbranders zullen vellen als wij in deze tijd over kalief Omar.

De theorie

In de basis gaat het over 2 rechten, die op zich niet zo complex zijn: de vrijheid van meningsuiting en het recht op bezit. De vrijheid van meningsuiting behelst ook het recht om te beledigen (of het recht om het volstrekt oneens te zijn met een religieus uitgangspunt). Het recht op bezit devalueert de Koran (en overigens ook ieder ander heilig boek) tot een ding waarover de eigenaar naar goeddunken kan beschikken. Hooguit kan een klimaatactivist opmerken dat verbranding leidt tot fijnstof waar iemand met astma last van kan krijgen, maar dat is hier de discussie niet

Onder deze heldere basisuitgangspunten bevinden zich echter wel twee diepere lagen.

De 1^e verdieping: de vrijheid van marketing

De eerste verdieping betreft de vraag of het verbranden van een boek iets te maken heeft met de vrijheid van meningsuiting. Waar de vrijheid van meningsuiting zich richt op de mogelijkheid om een mening te zenden borgt het nergens dat anderen deze mening ook moeten ontvangen. Zeker in de huidige tijd waarin het internet (ondersteund door social media) ons overstelpt met meningen is het nog moeilijker dan vroeger om het woord bij een ander aan te laten komen. Dan ontstaat de neiging om op te vallen en dan helpt het beeld. Dit richt zich dan echter meer op de vrijheid van marketing dan op de vrijheid van meningsuiting.

De 2^e verdieping: een boek is geen ding, maar de mening van iemand anders

De tweede verdieping betreft het punt dat een boek iets anders is dan een blok hout. Een boek bevat een mening of een opvatting. Het maakt daarbij niet uit of je het er wel of niet mee eens bent. En dan raak je exact het belang van de vrijheid van meningsuiting. Deze vrijheid betreft immers niet alleen jouw vrijheid van meningsuiting, maar ook die van een ander. Ik ben geen jurist en weet niet of de verbranding kan worden gezien als een daad van geweld (wat de grens van je vrijheid overschrijdt), maar door het boek te verbranden geef je aan dat je niet (meer) wilt luisteren. Daarmee maak je de vrijheid van meningsuiting van de ander zinloos.

Verdieping van de 2^e verdieping: De Koran bevat ook goede leringen

Daarnaast is er sprake van een verdieping in deze verdieping. De Koran is namelijk een boek met veel leefregels. Een aantal van deze leefregels is verwerpelijk (in ieder geval in de wijze waarop het door de fanatische aanhangers wordt geïnterpreteerd), maar iedere Christen moet zich ontzettend goed kunnen vinden in een veelheid van andere leefregels of leefregels; zoveel verschil is er niet tussen de Koran en de Bijbel. Door de hele Koran te verbranden richt je je ook tot de miljoenen aanhangers van geweldig mooie leefregels en sluiten zowel de islam-fanatici als jij zich voor hen af. Daarmee tref je een collectief, terwijl je problemen hebt met een specifieke deelgroep. Kortom: je argumenten zijn beperkt en het beeld bevestigd deze beperking.

Het boemerangeffect

Het gebruiken van beelden kan ondersteunend zijn aan de uiting van je mening. Het verbranden van de Koran is ook ondersteunend aan de wens om de hele Koran te verwijderen uit ons collectieve geheugen en daarmee past het beeld bij de mening. De vraag is daarom of je deze mening moet omarmen. Niet alleen vanwege de beperking van de vrijheid van meningsuiting van anderen en niet alleen vanwege de domme collectivistische effecten. Het gaat ook om het boemerangeffect. Toen destijds Descartes een bewijs vond dat God wél bestond weigerde de Paus hierop te reageren. Hij was namelijk van mening dat als hij reageerde op een mening die hem welgevallig was hij ook zou moeten reageren op het bewijs dat God níet bestond.

Dit speelt ook bij kritiek op de Koran. Dit slaat namelijk terug op het Oude Testament; niet het meest vredelievende boek uit de geschiedenis. Zeker in de boeken Leviticus, Numeri en Deuteronomium worden diverse rigide wetten opgelegd inclusief de bijbehorende onvoorwaardelijke gehoorzaamheid aan God. De doodstraf voor het sprokkelen van hout (Num. 15: 32 – 36) en de 40-jarige straf (omdat de Joodse leiders twijfelden aan de opdracht om het beloofde land in te trekken) (Num. 14: 1 – 38) zijn slechts 2 simpele voorbeelden. Daarna wordt in Jozua en Richteren zuivere genocide opgelegd én uitgevoerd. De gruwelijkheden in deze Bijbelboeken tarten iedere verbeelding en moet iedere Koran-criticus plaatsvervangende schaamte geven.

Dan krijg je de ontwikkeling dat je verdedigt wat je kent en aanvalt wat verder van je af staat. Dat zien we ook rond het voetbal (het gedrag van hooligans kunnen we uitstekend scheiden van het gedrag van de ‘echte’ voetbalfan) of de katholieke kerk (het gedrag van pedofiele priesters scheiden we ook netjes van de rest van de katholieke kerk). De kritiek op de Koran is dan simpelweg kritiek op het onbekende waar je niet vertrouwd mee bent. Een boemerang komt niet bij je terug als je iets raakt; alleen als je er faliekant naast zit.

Moraal

De vrijheid van meningsuiting is juist bedoeld om ruimte te geven aan nieuwe geluiden; om te zorgen dat je verrijkt wordt met kennis, die je eerder niet had. Als je actief besluit om deze nieuwe geluiden buiten te sluiten (en het verbranden van een boek kun je beschouwen als het ultieme symbool hiervan) ontneem je jezelf ook van de gelegenheid om jezelf te verrijken. Verrijken met kennis en verrijken met een ruimere blik op de wereld. Net als de Bijbel bevat de Koran teksten, die je uiterst repressief kunt interpreteren en tegelijkertijd geweldig mooie leefregels. Het zijn juist de seculiere invloeden waardoor de christenen hun scherpste kantjes naast zich neerleggen en vooral de schoonheid van het boek onder de aandacht brengen.

Het zou van veel meer intelligentie getuigen om de islamieten te helpen om deze seculiere ontwikkeling ook binnen hun gemeenschap aan kracht te laten winnen. Als je immers een hond slaat dan is het niet de stok waar het kwaad in zit, maar degene die de stok vasthoudt en gebruikt.

Peter Lamberts

De basis onder het succes: laat sprekers van verschillende pluimage met respect voor elkaars mening met elkaar spreken. En zorg voor een dagvoorzitter, die ruimte en beperkingen voor ieders mening mooi balanceert. Coen de Jong (auteur van ‘Wokeland’ – tegenstander van ‘woke’), Rebekka Timmer (voorzitter Bij1 – voorstander van ‘woke’), Martin van Hees, universitair docent en Hatte van der Woude (VVD-Tweede Kamerlid) gaven invulling aan de verheven principes van de organisatie voor een ‘goed’ debat.

Niemand kan voldoen aan zijn eigen verheven principes

Woke bestaat – net als alle andere idealen – bij het bestaan van verheven principes waar de voorvechters zelf niet aan kunnen voldoen. Het zijn echter de winnaars, die de geschiedenis mogen schrijven en het zijn de machtigen die mogen bepalen welke termen gebruikt mogen worden. Het is daarom ook zo verrassend dat ‘woke’ vanuit een zeer kleine groep zo snel een zo centrale positie in het maatschappelijk debat heeft gekregen. Een belangrijke reden hiervoor is dat er wordt gewerkt met grote thema’s. De inhoud verdwijnt in het groteske geluid en de spreker van – ongeacht welk – een onderwerp wordt aangesproken op de beperking in zijn/haar/het verhaal en moet zich verdedigen tegen deze aanval.

Aan de andere kant is het ook essentieel dat de machtigen worden aangevallen op hun principes. Liberalen deden dit in de 17^e eeuw, maar tegenwoordig verdedigen ze wat ze bereikt hebben in plaats van dat ze kritisch blijven op de zwakke plekken in hun resultaat. Daarbij moet je wel in het hier en nu blijven. Verwijten over hetgeen de boze, blanke man in het verleden heeft gedaan (of de vader van een blije, blanke vrouw zoals Koningin Maxima) zegt niets tot weinig over de verantwoordelijkheden van de huidige individu. Je dient kritisch te zijn op je eigen gedrag en niet op de daden van je (voor)ouders.  

Wie is de vijand binnen ‘woke’?

Woke bestaat bij het bestaan van een tegenstander waar je het tegen op moet nemen, maar is er eigenlijk wel een vijand? Veel mensen hebben een vijand nodig om hun punt over het voetlicht te krijgen, maar feitelijk is ‘woke’ niets anders dan de wens van een bepaalde groep mensen om hun stem te laten horen. Er is decennia lang vreedzaam – en op grote afstand van de intocht - gedemonstreerd tegen Zwarte Piet en niemand deed er wat mee. Nadat de knuppel in het hoederhok werd gegooid kwam deze stem in de media en binnen minder dan geen tijd is er een kanteling doorgevoerd. De vrijheid van meningsuiting heeft dus af en toe wat hulp nodig.

Het is echter de vraag of dit een juiste analyse is. Veel zaken worden als overkoepelend thema gepresenteerd waarbinnen micro-agressie is waar te nemen. Het grote thema ontneemt het zicht op de verschillende nuances onder dit thema. Tegelijkertijd worden onschuldige uitingen (‘dames en heren’ is al aanstootgevend voor een beperkte groep gender-radicalen) al snel als ‘agressief’ bestempeld, terwijl ze dat in het geheel niet zijn.

Ook vanuit de zaal werd aangehaald dat Zwarte Piet voor velen in het geheel niet agressief is. De verwarring hieromtrent kan onder andere gevonden worden in de ideeën-armoede in Den Haag. Dat leidt er toe dat de buitenkant wordt vermarkt, terwijl de inhoud ontbreekt. Je zou kunnen stellen dat ‘woke’ begint waar het pijn doet aan de liberale principes, maar het vraagt een nieuw debat om de specifieke ‘woke’-onderwerpen te toetsen aan deze principes. Het vragen om een eigen stem is in ieder geval niet in strijd met het liberalisme. Het is natuurlijk wel de vraag of ‘woke’ niet meer is dan alleen het willen zeggen van je mening. In het geval van Zwarte Piet ging de vrije meningsuiting verloren in het overkoepelende thema en leidde de micro-agressie tot actie in plaats van een debat rondom ideeën.

De politiek bemoeit zich teveel met het maatschappelijk debat

Woke bestaat bij het corrigeren van de huidige maatschappelijk keuzes. Waar de overheid wel een visie mag etaleren moet het terughoudend zijn met inmenging in het maatschappelijke debat. Een even helder als simpel voorbeeld zijn de sensitivity schrijvers van bestaande boeken, die opeens overal opduiken. Je moet je als politiek niet willen bemoeien met de wijze waarop de maatschappij zichzelf vorm geeft (zolang iedereen in de maatschappij elkaar ruimte geeft om zichzelf te vormen – steeds vaker wordt een spreker aangevallen op hetgeen hij zegt en wordt daarmee in het defensief gedrongen). Beeldvorming speelt hier wel mee. De kritiek op J.P. Coen is niet het feit dat hij een plaats heeft in de koloniale geschiedenis van Nederland, maar dat hij deze plaats heeft in het openbare leven (een standbeeld op straat) in plaats van in een museum met de juiste context. In deze context hoort ook de vermoorde bevolking van Banda, die nu geen standbeeld heeft.

De beperking van deze – op zich zeer juiste – opmerking is wel dat werd opgemerkt dat steeds meer musea alleen subsidie krijgen wanneer ze de ‘juiste’ onderwerpen opnemen in hun collectie en deze onderwerpen in de ‘juiste’ context plaatsen. Hiervoor sprak ik al over de machtigen, die bepalen welke termen gebruikt mogen worden en het dilemma wordt interessant. Ook interessant is de bijna humoristische diversiteit waaraan ieder bedrijf hoort te voldoen (man / vrouw / getrouwd / samenwonend / alleenstaand / met/zonder kinderen / diverse religies / diverse culturele achtergronden) totdat blijkt dat de VVD-Tweede Kamerfractie op deze wijze divers is. Daar loopt dan niemand in de ‘woke’-wereld op te pochen.

Groepsdenken versus individualisme (Hatte)

Woke bestaat bij het labelen van groepen mensen. De complexiteit binnen het debat in het algemeen is dat mensen geneigd zijn om andere mensen te labelen en in groepen in te delen. Je kunt je daardoor als individu nog zo geweldig onderscheiden; als een deel van je label uit de toon valt en die toon is dominant dan ontstaat identiteitsvermenging en is er geen ontsnappen aan.

In het debat kwamen rondom dit onderwerp een aantal interessante – en dus: tegenstrijdige – inzichten naar voren: 1) woke is de stem van de individuele burger, die tot nu toe niet gehoord werd (noot van de columnist: ‘woke’ is in de oorsprong uit de jaren ’30 van de vorige eeuw de waarschuwing voor stelselmatig racisme in de Verenigde Staten), maar 2) tegelijkertijd ontwikkelt ‘woke’ zich tot een stroming, die juist een mening oplegt aan anderen (waarbij de VVD wel heel makkelijk meeloopt) en 3) ‘woke’ is een soort alternatief voor neoliberalisme. Het iets waar je je aan kunt ergeren, maar wat geen oplossing biedt.

Wat is ‘woke’ nu eigenlijk?

Dit brengt me bij de gemeenschappelijke rode draad door de verschillende meningen van de inleiders: ‘woke’ is een containerbegrip waar eigenlijk geen definitie van te geven is, omdat het een waaier aan verschillende ontwikkelingen herbergt.

Het is zoiets als institutioneel racisme: een begrip dat genoemd is tijdens de toeslagenaffaire. Nadat het is genoemd is er gevraagd om te bepalen wat het eigenlijk betekent. En tot op dit moment is men er nog niet uit. Net als ‘woke’ leeft het wel een eigen leven; de discussie over ‘woke’ is daarom als het vastpakken van een nat stuk zeep. Tegelijkertijd zijn de sprekers het er in grote mate ook over eens dat ‘woke’ er voor heeft gezorgd dat bepaalde lastige onderwerpen (b.v. islamofobie en transfobie) bespreekbaar zijn geworden. Ergens is er een nut, maar het diffuse karakter maakt een helder debat onmogelijk. Waaruit blijkt dat het ontbreken van de basis voor een helder debat wel kan leiden tot een goed debat.

Evolutie of revolutie

Een ander element in de discussie was de wijze hoe wijzigingen in de samenleving tot stand kunnen komen: via revolutie of evolutie: hoe kom je dan tot wijzigingen in de samenleving?

Ik wil graag 3 voorbeelden uit de geschiedenis pakken: 1) de Franse revolutie werd in decennia geweldloos voorbereid door de liberale Verlichtingsdenkers. Vervolgens legden revolutionairen de adel, de geestelijkheid en zichzelf onder de guillotine waarna Napoleon zijn intrede deed en veel werd hersteld in Wenen (1815). Tenslotte pakten de liberalen het weer geweldloos op waarna in 1848 de adel bleef zitten, maar de liberalen hadden gewonnen, 2) in Nederland legde het kabinet-Pierson-Goeman Boergesius (1897 – 1901: ‘de drukpers van de sociale wetgeving) een geweldloos fundament als resultaat van decennia voorbereiding waarop het wethouderssocialisme met flair en revolutionair elan kon floreren en 3) Lenin pakte via een revolutie de macht in Rusland, maar door het ontbreken van counterpart zat de wereld eerst opgescheept met een bloederig regime om anno nu te culmineren in een tsarendom-anno-2023.

Mijn persoonlijke conclusie: er is sprake van een interessante symbiose tussen evolutie en revolutie en het vraagt nader onderzoek of alleen evolutie tot resultaten kan leiden. Mijn aanname is dat alleen revolutie alleen tot disbalans leidt.

De vrije en open informatie-uitwisseling

En toen de inleiders elkaar steeds beter leken te vinden kwam er een interessante vraag vanuit de zaal over de onafhankelijkheid van het (wetenschappelijk) onderwijs aan de hand van een persoonlijke ervaring. Uit deze ervaring bleek, dat het moeilijk is (zeker in een zeer links instituut als de Vrije Universiteit van Amsterdam) om een onderzoek te vragen naar een onwelvallig onderwerp. Vanuit de inleiders werd verwezen naar een onderzoek dat gaande is en hieromtrent helderheid moet geven, maar het is daarbij ook niet zeker dat in dit onderzoek de juiste onderzoeksvragen zijn gesteld. De vraag bleef dus hangen, maar achteraf werd de onafhankelijkheid van het (wetenschappelijk) onderwijs in kleinere groepjes wel degelijk bekritiseerd. Is deze kritiek subjectief en meetbaar?

Het brengt mij bij de boeken van Sid Lukkassen waar ik er inmiddels 5 van heb gerecenseerd. In een brede waaier van voorbeelden (zeker ook over de beïnvloeding van het onderwijs door ‘woke’ in zowel de Angelsaksische wereld als in Nederland) loopt hij keihard aan tegen het onderwerp waar ‘woke’ zo voor strijdt: hij heeft wel een mening en mag die geven, maar zonder revolutionair ingrijpen luistert niemand. Daarbij zit hij inmiddels ook nog eens bij Forum voor Democratie, die in het groepsdenken ‘fout revolutionair’ is waar diverse partijen in ‘links’ Nederland als ‘goed revolutionair’ worden geafficheerd (niet in de laatste plaats door zichzelf waar de VVD volgzaam achteraan loopt).

De vraag is hoe een onderzoek achter de waarheid kan komen als de vijand de waarheid verstopt. Ik denk aan de vele geheime geldstromen in het voetbal, die alleen door lekken van de boekhouding inzichtelijk worden. Ik denk aan het dopinggebruik van Lance Armstrong. Had dat ooit ontdekt kunnen worden als Floyd Landis niet uit de school was geklapt? Ik denk de moeite om aan te tonen dat de Verenigde Staten de oorlog tegen Saddam Hoessein op onzuivere gronden hebben gevoerd of de moeilijkheid om de betrokkenheid van Rusland bij het neerhalen van de MH17 aan te tonen. Krijgt de wetenschap de ruimte/informatie, die ze nodig heeft voor een goed onderzoek?

Feitelijk willen ‘links’ Nederland en ‘rechts’ Nederland een revolutie rondom hun alomvattende gelijk. Mijn spannende vraag richting beide kampen is of ze zelf kunnen voldoen aan hun eigen verheven principes. Het is daarbij voor mij om het eender of de tribunalen dan worden opgericht door Lenin of door Poetin: in beide gevallen zijn er slachtoffers en het eerste slachtoffer is de burger, die gehoord wil worden in de redelijkheid van de balans.

Eindconclusie: het debat is springlevend en eindeloos noodzakelijk

Het maakt uiteindelijk niet uit wat mijn overpeinzingen zijn naar aanleiding van het debat. De afdronk was dat dit debat vraagt om meer. Vanuit het Toekomstig Talent Netwerk is hier na de verkiezingen een oproep voor gedaan dat is ondertekend door meer dan 100 mensen. Met het mede-organiseren van deze middag bewijst ze dat de praktijk net zo sterk is als de theorie. Dit debat was leuk, maar het wordt pas succesvol als het ook een vervolg krijgt.

Juist door het niet met elkaar eens te zijn én open te staan voor je ongelijk kun je dichter bij een goede balans komen waar anderen wat aan hebben. Het kan echter niet bestaan zonder de strenge doch rechtvaardige leiding van een geweldige dagvoorzitter, waarmee ik graag wil afsluiten met het uitspreken van mijn grote dank aan Kevin Hauser.  

Met liberale groeten,

Peter Lamberts

Momenteel staat ‘woke’ steeds meer voor mensen, die vrijheid vragen maar geen vrijheid geven. Het zijn mensen, die tolerantie verwachten maar niet tolerant zijn. Het zijn mensen, die strijden voor gelijkwaardige positie, maar andersdenkenden niet gelijkwaardig behandelen. Door alle liberale waarden in een eigen, beperkte context te plaatsen bedreigen ze het liberalisme in haar kern. Kun je dan als liberaal wel ‘woke’ zijn?

De verwatering van het liberalisme

Als leidende politieke filosofie staat het liberalisme al langere tijd onder druk. In de eeuw tussen de liberale doorbraak in 1848 en het einde van de Tweede Wereldoorlog adopteerden diverse politieke stromingen – vaak onbewust – liberale grondwaarden en voegden daar hun eigen elementen aan toe. Filosofieën als socialisme of confessionalisme erkennen de noodzaak van bottom-up elementen. Tegelijkertijd vervlechten ze deze principes met typische top-down-elementen. Sinds het begin van de 20^e eeuw halen ze met deze mix steeds vaker het landsbestuur en geleidelijk aan raken de liberalen het zicht kwijt op hetgeen nu typisch liberaal is en wat voortkomt uit een verwaterend compromis.

Het resultaat is een samenleving waarin verschillende politieke filosofieën verstrengend zijn geraakt op liberale fundamenten als een grondwet, onafhankelijke rechtstaat en vrijheid van meningsuiting. In deze samenleving is het zicht op het liberale element in deze samenleving steeds meer diffuus en krijgt de kritiek op het (neo-)liberalisme steeds meer voet aan de grond. Wellicht is de confrontale aanval op de liberale waarden door de ‘woke’-beweging wel een geweldig wake-up moment.

Wat zijn de voordelen van ‘woke’?

Een belangrijk voordeel van de ‘woke’-beweging is de aandacht voor de grote ongelijkwaardigheid van (in eerste instantie) niet-blanke burgers. Net als de adel destijds en de bourgeoisie daarna dreigt de liberale samenleving een commune te worden, die haar eigen belangen verdedigt tegen nieuwe groepen. Daarmee blokkeren we de gelijkwaardigheid waar we juist voor open moeten staan.

Tegelijkertijd doet de ‘woke’-beweging steeds nadrukkelijker wat ze de liberale samenleving verwijt: ze sluit anderen actief uit. Daarmee verstoren ze de (te langzaam?) ontluikende balans binnen een samenleving met meer culturen, meer huidskleuren en meer invalshoeken dan ooit tevoren. De grote vraag is of de verschillen in ontwikkeling moeten worden opgelost door een niet-liberale revolutie of door een liberale evolutie. Het scheelt maar 1 letter en toch een wereld van verschillende overtuigingen.

Kan een liberaal ‘woke’ zijn?

Als ik uitga van de oorsprong van ‘woke’ dan kunnen liberalen niet alleen ‘woke’ zijn, maar moeten ze dat ook zijn. Juist de verschillende behandeling van verschillende groepen mensen maakt dat het liberalisme in de kern wordt getoetst. Gelijkwaardigheid maakt geen verschil in geloof of huidskleur en doet niet aan grenzen. Het staat in onze grondwet, maar we weten dat de uitvoering stokt. De centrale vraag in deze ontwikkeling lijkt te zijn of wij mogen vragen van anderen wat zij van ons vragen: liberalisme. Het liberalisme is immers niet iets waarbij je kunt opeisen, maar meer waarbij je dient te geven. Als er een partij is die vrijheid niet aan een ander gunt verstoort dit de mogelijkheid om vrij te zijn als samenleving.

Laten wij daarom anderen vrijheid gunnen en ook van anderen vragen om het ons te gunnen. Vanuit dit uitgangspunt kunnen we bepalen waar de hapering(en) zit(ten).

Met liberale groeten,

Peter Lamberts

Kritiek is funest op de korte termijn

Als je iets wilt bereiken en je wilt dit doen met behulp van een keurige meerderheid dan is kritiek ongeveer het laatste waar je op zit te wachten. Voor uitvoerende politici is dat de wereld waarin ze leven. Het is altijd een zoektocht om iets te besluiten en nu het politieke landschap steeds verder verbrokkeld wordt het alleen maar lastiger. Áls er dan een besluit is zit je niet te wachten op kritiek.

Misschien is het politieke landschap zo sterk verbrokkeld, omdat er alleen maar naar de korte termijn gekeken wordt. We weten allemaal dat de ‘grote 3’ vrijwel volledig onherkenbaar zijn geworden door een mist aan compromissen. Deels heeft dit er toe geleid dat de partijen zelf niet meer weten waar ze voor staan en steeds meer de gevangene worden van het web aan compromissen. Het gevolg is dat de kiezer overstapt naar nieuwe partijen en vaak zijn dat partijen, die een beperkte set met standpunten uitdragen (en voor de rest onvoorspelbaar zijn).

Kritiek is cruciaal op de langere termijn

Waar de uitvoerende politiek steeds meer een horizon heeft tot de volgende verkiezingen vraagt de burger (uiteindelijk) om beleid op langere termijn. Het opvallende is echter dat leden van politieke partijen steeds meer kritiek mijden vanuit de gedachte dat interne kritiek door de kiezer wordt afgestraft met een slechte verkiezingsuitslag. Hiermee verlaten ook de VVD-leden hun positie als bewaker van de theoretische toets van het beleid (zie de 2^e column in deze reeks) en houdt ze haar mond in de hoop dat er een mooi verkiezingsresultaat volgt.

Tegelijkertijd stopt het bestuur met het faciliteren van de interne kritiek. Op de ledenvergaderingen wordt de applausmachine geolied en worden kritische leden uitgezwaaid (waardoor de applausmachine weer – relatief – groter wordt). Zonder kritiek van buiten en van binnen verliezen de uitvoerende politici hun tegenwicht binnen de eigen partij en de ervaring leert dat het fnuikend is op de langere termijn.

Maatregel 1: schaf het ‘Festival’ af en herstel de ALV in haar oude glorie.

Maatregel 2: herstel de ALV in oude glorie, maar organiseer de kracht van de leden wel goed.

Maatregel 3: organiseer de kracht van de leden zo, dat er geluisterd wordt naar alternatieven.

Maatregel 4: zorg dat alternatieven vanuit de basis naar boven komen en laat de beste winnen.

Maatregel 5: toets een beste mening aan de tijdsgeest en durf te wisselen van ‘beste mening’

Met liberale groeten,

Peter Lamberts

De slagkracht van de overheid

Het probleem is zo oud als de mensheid: de gedachte dat de overheid alles op kan lossen. Milennia lang hebben heersers de ene keer goed en de andere keer slecht geregeerd. Er werd steeds over mensen besloten en nooit met de mensen. Het probleem is heel simpel: een mens heeft de wijsheid niet in pacht. Toch zijn er overal en steeds weer mensen, die menen dat de mensen bij de overheid meer wijsheid hebben dan de mensen in de samenleving. Steeds weer zie je het elastiek van de overtuiging richten op schitterende plannen, die op papier zo mooi zijn en in de praktijk niet werken.

De wijsheid van de VVD-leden

Je kunt je vaak verbazen over de onzin, die burgers uitkramen. Totdat je je beseft dat je zelf ook een burger bent. Iets met de splinter in het oog van een ander en de balk in het oog van jezelf. Het blijkt uiterst weerbarstig te zijn om eerlijk naar jezelf en een ander te kijken. Daarom is het zo belangrijk dat rechters onafhankelijk zijn; ook onafhankelijk van de burgers bij de overheid.

Als je je beseft dat je als burger in de overheid niets beters inbrengt dan de burger in de straat heb je een basis om de kracht te herkennen van gewone leden van de VVD. De inzichten van een ander zijn namelijk niet zaligmakend, maar de jouwe zijn dat evenmin. Willen we een gezonde samenleving bouwen dan gaat het er niet om dat de slimste debater wint, maar als we ons openstellen voor een ander geluid.

Meerderheid en acceptatie

Het klinkt ingewikkeld, maar het is heel basic: 1) accepteer dat verschillende geluiden schuren, 2) geef ruimte aan mensen met alternatieve inzichten en houd ze in beeld, 3) laat een meerderheid bepalen wat gekozen wordt 4) besef dat een keuze voor het één niet betekent dat het alternatief geen waarde heeft en 5) wees bereid om dit alternatief te omarmen als de omstandigheden hier beter bij passen.

Uiteindelijk is democratie niet een debat-wedstijd, maar een steeds veranderend landschap waarin het belang voor de gewone burger centraal moet staan en dus ook gezocht moet worden. Weet dan dat het belang van de gewone burger alleen vanaf deze burger naar boven kan gaan en niet andersom.

Maatregel 1: schaf het ‘Festival’ af en herstel de ALV in haar oude glorie.

Maatregel 2: herstel de ALV in oude glorie, maar organiseer de kracht van de leden wel goed.

Maatregel 3: organiseer de kracht van de leden zo, dat er geluisterd wordt naar alternatieven.

Maatregel 4: zorg dat alternatieven vanuit de basis naar boven komen en laat de beste winnen.

Met liberale groeten,

Peter Lamberts

Vandaag spreken we met Bert Homan. Vorige week vrijdag spraken we met Onno Hoes en eerder op de avond met Eric Wetzels.

Introductie door Bert

Ik ben raadslid in Assen, maar geboren en getogen in Amsterdam. Daar is mijn politieke carrière begonnen; zowel in het bestuur als in de (deel)raad en later als wethouder. Privé heb ik twee volwassen kinderen en heb ik een aantal eigen bedrijven opgezet voordat ik wethouder werd. Sinds 8 jaar ben ik coach van bestuurders, wethouders en Tweede Kamerleden. Doel is om effectiever te worden of om een nieuwe baan te zoeken na het afronden van de politieke functie. Voor de hobby’s fotografie en tennis heb ik veel te weinig tijd.

Bij alle onderstaande acties geldt de rode draad: hoe betrek je de leden bij alle besluitvorming in de VVD?

Thematische Netwerken

De Thematische Netwerken zijn een belangrijke schakel tussen de leden en de  Haagse politiek. Dit betekent dat hier gesprekken plaatsvinden en het moet ook de taak van deze Thematische Netwerken zijn om continu te zorgen voor het vormgeven van de standpunten van de VVD; zij zijn de denktanks van de VVD. Uiteraard geldt daarbij het belang van de ruimte aan leden om hun inbreng te geven én de rol van de TK-leden om aanwezig te zijn en terug te koppelen wat met de inbreng gedaan wordt. Het is ook belangrijk voor de besturen van de Thematische Netwerken om te weten welke leden deel willen nemen aan activiteiten (en liefst ook welke leden dat zijn). De reden hiervoor is vaak de AVG, maar Bert wil dit openbreken. Je moet voorzichtig omgaan met de ledenlijst, maar dat hoeft niet zo streng als nu het geval is.

Hier ligt een taak voor de voorzitter om te zorgen dat Tweede Kamerleden te pushen om hier meer aanwezig te zijn. Daarnaast ligt er een taak bij het secretariaat om het Thematisch Netwerk te ondersteunen bij het uitvoeren van hun werkzaamheden. Deze rol van de Tweede Kamerleden richting de Thematische Netwerken dienen overigens wel doorgetrokken naar de leden zelf. Hier moet ook een vice-voorzitter voor komen.

Regionale vertegenwoordiging

Het is niet alleen belangrijk dat Tweede Kamerleden naar de regio’s toegaan, maar ze moeten ook voortkomen uit de regio’s. Bert is er voorstander van dat er een directe link is tussen het aantal leden van een regio en het aantal Tweede Kamerleden. Dit betekent dat er uit Gelderland twee keer zoveel Tweede Kamerleden moeten komen en uit Noord- en Zuid-Holland de helft. De wijze waarop de selectie tot stand moet komen is nu ook te ondoorzichtig. Dat kan ook betekenen dat er bij selecties niet één maar meerdere gesprekken plaatsvinden om te zorgen dat je de kandidaat goed kent.

Ook moeten we de leden meer vertrouwen. Dit bekent dat iedereen zich aan moet kunnen melden voor functies en dat de leden via een verkiezing bepalen wie gekozen wordt. Dit mag ook rustig weer in een lastige situatie zoals destijds bij de verkiezing van Mark en Rita. Het probleem zat niet in de verkiezing, maar in de wijze waarop er naderhand met de uitslag werd omgegaan.

Hervorm de hervormingen

Zoals ook in de vorige sessies met Onno en Eric aan de orde is gekomen is ook in het gesprek met Bert stilgestaan bij de vraag hoe we om moeten gaan met de hervormingen van 6 jaar geleden waarbij de afdelingen en KamerCentrales zijn samengevoegd tot grotere blokken. Bert is heel duidelijk: ieder vertegenwoordigend lichaam heeft het recht dat er een bestuur is dat hen ondersteund. Wanneer hier geen behoefte aan is (en er dus gekozen wordt voor het samenvoegen van diverse afdelingen of provincies) is dat een vrije keuze, maar anders moeten ook afdelingen met weinig leden de mogelijkheid krijgen om als zelfstandige afdeling te opereren.

Ook de keuze om politici na 2 periode vrijwel zeker te verplichten om te stoppen gaat te ver. Overigens heeft Bert aan de basis van deze ontwikkeling gestaan. De basis voor dit besluit kwam door de beperkte doorstroom, omdat politici soms meer dan 20 jaar op hun positie bleven. Bert wil daarom nog steeds wel dat een derde periode serieus wordt bekeken, maar nu is het wel heel rigide en dat is voor hem nooit de bedoeling geweest.

Tenslotte

Kern van alles blijft dat leden beseffen dat hun inbreng telt. Het duidelijke voorbeeld is de motie van de Miriams over de stikstofmaatregelen. Hoewel er achter de schermen overleggen plaatsvinden krijgen de meeste leden het idee dat er helemaal niets met deze motie wordt gedaan. Dat kan niet. Hier had de Tweede Kamer-fractie moeten laten merken dat ze de noodkreet van de leden hadden gehoord. En als ze er niets meer konden doen had er minimaal een serieuze inspanning plaats moeten vinden om te laten merken dat ze het wel hadden gewild. Hij juicht initiatieven zoals ons Toekomstig Talent Netwerk dan ook van harte toe en hoopt dat leden zich blijven inspannen om hun inbreng te laten horen. Dan zal hij zorgen dat dit geluid weer een podium krijgt.

Met liberale groeten,

Peter Lamberts 

Vandaag starten we eerst met Eric Wetzels. Vorige week vrijdag spraken we met Onno Hoes en later op de avond met Bert Homan.

Introductie door Eric

Eric is een familieman uit het zuiden (met een zachte ‘g’). Hij heeft diverse activiteiten gedaan binnen de JOVD en de VVD, waaronder het waarnemend voorzitterschap na het vertrek van Henry Keizer.

Zet de ramen een keer goed open

Een belangrijk thema voor Eric is de noodzaak om de ramen goed open te zetten. In de afgelopen jaren is de VVD te veel teruggetrokken in de Haagse kaasstolp. Hij herinnert zich nog een gesprek met een medewerker van het partijbureau, die meende dat hij bezig was met het uitwerken van ontzettend belangrijke zaken. Om vervolgens in de kroeg met een biertje bij zijn vrienden te bemerken dat niemand bezig was met het ontzettend belangrijke onderwerp.

Het is belangrijk dat politici weer meer het land in gaan. Niet alleen naar directies van grote bedrijven, maar juist ook naar de leden zelf of anderen, die uitvoering geven aan het dagelijkse leven. Je ziet dat veel leden afhaken, omdat hun stem niet gehoord wrodt en de kern van Eric’s campagne is dat dit verandert. Daarbij is dat niet alleen de taak van de politici; ook het hoofdbestuur moet vaker spreken met de leden. Hij refereert aan oud-voorzitter Jan Kamminga, die jaarlijks 2 keer met alle besturen van de (destijds) 17 KamerCentrales sprak. Eric kan deze frequentie niet beloven, maar deze beweging zeer zeker wel. Hij ziet zichzelf ook als de brug tussen de leden en de politici in Den Haag. De voorzitter zit aan bij het BPO (Bewindslieden overleg) en dat zal hij ook doen. Niet als reserve-minister, maar juist als vertolker van de mening van de leden. Hij is ook onafhankelijk en heeft geen behoefte om door te schuiven binnen het Haagse.

De ramen mogen ook open waar het de regelingen rondom Lokale Netwerken en maximale termijnen gaat. Hoewel niet zeer uitgesproken geeft hij aan dat de regelgeving is doorgeschoten. Waar het een 6-tal jaren heel gewenst leek om Lokale Netwerken op te richten zie je nu dat veel leden zich onthecht voelen bij een Lokaal Netwerk met veel mensen uit andere gemeenten. Ze komen daardoor niet meer op vergaderingen en raken op afstand. De kern van zijn voorstellen is juist om deze leden weer centraal te zetten. Dat kan ook door kleinere afdelingen weer zelfstandig te maken als ze dat willen. Ook moet het mogelijk zijn om gedreven mensen een derde of vierde termijn te gunnen. In andere partijen zie je dat dit vaak de beste Tweede Kamerleden zijn. Wij hebben ze niet meer en daarmee doen we onszelf te kort.

Voel je veilig om je mening te geven

Het is niet alleen belangrijk om je mening te geven, maar het is ook belangrijk dat je je veilig voelt om dat te doen; ongeacht of je jong of oud bent. Het is te vaak (en iedere keer is een keer te vaak) voorgekomen dat bepaalde moties werden tegengewerkt door vooraf druk uit te oefenen. Nog meer werden landelijke vergaderingen zo voorgekookt dat er helemaal geen discussie meer was. Eric wil er naar toe dat er weer discussie is in de partij; niet alleen aan de hand van moties en amendementen, maar ook spontaan. Cruciaal hierbij is de veiligheid van zowel de leden als van de politici. Met name ontwikkelingen zoals je die ziet rondom persoonlijke aanvallen van Baudet is het voor politici heel bedreigend om hun rol in te vullen. Daarbij is het dus niet alleen belangrijk dat leden zich veilig voelen, maar ook de uitvoerende politici. Als voorzitter zal hij met persoonlijke aanvullen korte metten maken.

Naast de veiligheid bij het geven van je mening is het ook belangrijk om te zorgen voor een zorgvuldige selectie bij het doorselecteren van mensen binnen de partij. Eric is heel duidelijk dat de basis van de partij begint op lokaal niveau. ‘Bottom-up’ is zo vanzelfsprekend dat het woord maar 1 keer expliciet is gevallen, maar steeds boven de discussie zweefde. Bij dit doorselecteren heeft de voorzitter de rol, die hiervoor al werd besproken. Daarnaast is er ook een rol voor de selectiecommissies bij het selecteren van talent. Eric weet niet exact hoe dit loopt, maar wellicht dat hier mensen te lang op hun post zitten. In ieder geval is een evaluatie wel op zijn plaats, want momenteel Tweede Kamerfractie-leden te onzichtbaar en onherkenbaar.

Een vice-voorzitter debat en discussie

Dan is de vraag hoe je het debat goed vorm kunt geven. Onder Jan van Zanen was er ook veel ruimte voor debat en dat gaf toch niet altijd het gewenste effect. Eric is daarom voorstander van het aanstellen van een vice-voorzitter debat en discussie. Deze persoon kan – samen met het HB – zorgen voor een beleid waarin dit debat veilig en functioneel wordt ingevuld.

Eric is zelf ook verantwoordelijk geweest voor de Thematische Netwerken. De TN’s herbergen een keur van leden en zijn – naast andere gremia – belangrijke middelen om de stem van de leden goed door te laten klinken. Hierbij is het dan wel belangrijk dat er altijd minimaal één Tweede Kamerlid aanwezig is en dat er concreet wat wordt gedaan met de inbreng. Tegelijkertijd is het belangrijk dat het HB streng kijkt naar de praktijk rondom de TN’s. Sommige TN’s functioneren goed (en zijn ook groot), terwijl er ook Tn’s zijn waar weinig uit komt. Hier mag ook een evaluatie naar plaatsvinden.

Met liberale groeten,

Peter Lamberts 

De roepende in de woestijn

Het is een bijzondere ontwikkeling, die al jaren stap voor stap aan kracht wint. Er zijn inmiddels zoveel podia waar je je mening kunt geven dat sommige geluiden niet meer gehoord worden. Op social media heeft Lubach de werking van de algoritmes de ‘Fabeltjesfuik’ genoemd. Met behulp van slimme algoritmes zorgen deze social media, dat je alleen maar gepresenteerd krijgt wat je al eerder hebt gezocht. Nieuw of alternatief nieuws verdwijnt uit beeld.

Het zijn echter niet alleen de social media, die dit doen. Ook in de echte wereld worden mensen steeds meer overtuigd van een bepaalde waarheid. Alles wat hier niet bij past is ‘fake news’ en moet niet geloofd worden als het voorbij komt. En verrassend genoeg wordt dit wel geloofd en het alternatieve nieuws wordt vrijwillig gemeden c.q. niet geloofd. Zo kan het voorkomen dat je een goed verhaal hebt, maar dat niemand er aandacht aan besteed.

Luisteren is niet woke

Ook binnen de VVD is ‘Den Haag’ er in geslaagd om kritische geluiden netjes naar de zijlijn te dirigeren. Kritiek naar buiten wordt betiteld als ‘bevuilen van het eigen nest’ (wat ook waar is), maar kritiek intern wordt met nietszeggende mailtjes en beloftes afgedaan. Zo kan het zijn dat kritische leden – na lange tijd tegen een muur te zijn aangelopen – afhaken en hun openbare verklaringen worden weggezet als ‘bevuilen van het eigen nest’. Zo doe je het nooit goed.

Vrijheid van meningsuiting is in feite de mogelijkheid om aan te geven dat je iets niet tolereert. Deze vrijheid heeft geen enkel nut wanneer we niet bereid zijn om te luisteren. De woke-gemeenschap doet dit heel sterk, want zij hebben een overall-overtuiging over hetgeen ‘goed’ en ‘niet goed’ is. Als je al weet hoe de wereld er uit moet zijn dan heeft het ook geen zin om alternatieve geluiden een podium te geven. Deze geluiden kun je dus cancellen. De VVD heeft dit ook gedaan en dat komt nu tot een tegenreactie. Laten we dit vooral koesteren en ruimte geven.

Maatregel 1: schaf het ‘Festival’ af en herstel de ALV in haar oude glorie.

Maatregel 2: herstel de ALV in oude glorie, maar organiseer de kracht van de leden wel goed.

Maatregel 3: organiseer de kracht van de leden zo, dat er geluisterd wordt naar alternatieven.

Met liberale groeten,

Peter Lamberts

Vandaag starten we met Onno Hoes. Volgende week vrijdag spreken we met Eric Wetzels en Bart Homan.

Introductie door Onno

Onno stelt zich kort voor als een betrokken – langjarig – lid dat tot voor kort altijd vanuit zijn ledenrol meedacht en hoopte / verwachte dat deze gedachten zouden worden opgepakt door het hoofdbestuur. Sinds 2 jaar is hij nu lid van dit hoofdbestuur en krijgt daarmee de kans om invulling te geven aan zijn eigen hoop / verwachting.

Bottom-up

De rode draad door de meeste vragen én de meeste antwoorden is de wens om meer bottom-up te werken. Onno geeft hierin een aantal duidelijke voorbeelden:

·         Er moeten meer sessies komen waar de leden met de leden van de Tweede Kamer in gesprek zijn over diverse onderwerpen. Inmiddels lopen dit soort sessies volop en zie je ook dat de stem van de leden ook terug begint door te klinken in de standpunten van de Tweede Kamerleden. Deze nieuwe manier van communiceren laat echter ook zien dat er ook nog situaties zijn waarin er sprake is van eenrichtingen-verkeer van ‘Den Haag’ naar de leden. Daar is meer interactie nodig;

·         Dit soort sessies kan worden georganiseerd door de landelijke VVD, maar er moet ook meer ruimte komen voor lokale initiatieven om dit te doen. Deze zoom-sessie – georganiseerd door een groep enthousiaste VVD-leden – is hier een mooi voorbeeld van;

·         We hebben nu veel regels voor het organiseren van bijeenkomsten. Eerlijk gezegd zijn deze regels vaak ook bedoeld om controle te houden. Dit moeten we durven loslaten;

·         In de landelijke vergaderingen moeten we ook in overweging nemen om meer discussies voor te bereiden in kleine groepen om ze vervolgens – beter voorbereid – terug te laten komen in de centrale vergadering.

Los van de voorbeelden gaat het echter vooral om de strekking waarbij het cruciaal is om te zorgen dat de leden weer centraal worden gesteld.

Terugkeer naar de afdelingen

Eén van de uitwerkingen om leden meer te betrekken is de mogelijkheid voor afdelingen om weer een belangrijkere rol te gaan spelen. Nu is de VVD lokaal georganiseerd in Lokale Netwerken en feitelijk zijn dit een soort OnderCentrales (zoals deze vroeger bestonden). Deze Lokale Netwerken hoeven helemaal geen probleem te zijn, maar waar het de contacten met de leden beperkt (en dit zie je vaak gebeuren) is het belangrijk om mogelijk te maken dat de afdeling – op eigen benen of onder de paraplu van een Lokaal Netwerk – weer zelf initiatieven kan nemen om haar eigen leden weer nauwer te betrekken.

Onno geeft hierbij ook aan dat de ontwikkeling richting de oprichting van de Lokale Netwerken speelde in een andere tijd; een tijd voor corona en een tijd waarin alles heel goed ging met de VVD. Nu er sprake is van een nieuwe tijd moet er de ruimte zijn om mee te veranderen met de sfeer van deze tijd. Onno is hier een voorstander van.

Verschillen zijn niet erg – dualisme is belangrijk

Afgelopen zondag heeft Onno in WNL zijn voorstel gedaan om een coalitieakkoord aan de leden voor te leggen. Daarop kreeg hij - naast vele andere - op Twitter 1 steunbetuiging en 1 afkeurende reactie. Daarop gaf de pers meteen aan dat er sprake was van een meningsverschil binnen de VVD. Onno pleit er voor dat dit soort verschillen van mening én niet erg zijn én niet moeten leiden tot de angst om leden hun stem te laten horen. Hoe erg is het als we het niet met elkaar eens zijn? Onno pleit er voor om deze verschillende geluiden te koesteren.

Het is onvermijdelijk dat het loslaten van de controle leidt tot verschillende inzichten en dat maakt ook de VVD sterker – ook al kan er door de buitenwereld raar tegenaan gekeken worden. Juist deze verschillende geluiden leiden tot een betere basis onder het uiteindelijke geluid dat door de VVD wordt uitgedragen. Het kan niet zo zijn dat de VVD op alle momenten maar één mening heeft. Wat wel een aandachtspunt is dat de Tweede Kamerleden soms beter moeten uitleggen wat er qua regelgeving echt niet kan. Binnen het asielbeleid lopen we daar tegenaan. Ook deze interactie helpt om zowel bij de leden als de Tweede Kamerleden om tot een evenwichtiger standpunt te komen.

Tenslotte

De voorzitter is niet degene met de beste mening, maar iemand die zorgt dat het gesprek tussen alle leden (ook bij de JOVD) zo wordt ingericht dat er een beste mening ontstaat waar de meerderheid van de VVD-leden zich in kan herkennen. Daarnaast mag het ook duidelijk zijn dat de kabinetsleden gebonden zijn aan een regeerakkoord met diverse andere partijen. De Tweede Kamerfractie mag echter wel meer het echte VVD-geluid laten horen en dat kan het beste door veel meer op te halen bij de leden. Het is aan de voorzitter om deze interactie zo goed mogelijk te faciliteren en Onno wil dat graag gaan doen.

Met liberale groeten,

Peter Lamberts

Er is onrust binnen de VVD én er komt een verkiezing aan voor een nieuwe voorzitter. Rondom deze gebeurtenissen klinkt het geluid, dat in de afgelopen jaren de leden te veel buiten beeld zijn gebleven. Hierbij gelden twee vragen: 1) hoe kon het gebeuren dat de leden aan de zijlijn kwamen te staan én 2) wordt de VVD inderdaad sterker als de leden weer een centrale plaats krijgen binnen de vereniging? Vandaag de 2^e column in een reeks van 5: is de inbreng van leden zaligmakend?

De zwakte van de ledendemocratie

Laten we niet de fout maken door te denken dat alles goed komt wanneer we maar naar de leden luisteren en doen wat zij zeggen. Daar zijn grofweg twee redenen voor aan te voeren:

1.       De mening van leden is een lappendeken

Tegenwoordig heb je een mooie techniek waarmee je alle input van een zaal met mensen kunt weergeven in een mooi schema. Hetgeen het meest is genoemd wordt het grootste afgebeeld. Ook is het een grappig beeld. Het toont duidelijk de versnippering en maakt een belangrijke zwakte zichtbaar waar je wat mee moet doen.

2.       Leden bepalen in de basis de theorie

Het overgrote deel van de leden zit niet in een vertegenwoordigend lichaam. Dat geeft hen de ruimte om na te denken over de principes van een liberale partij. Het nadeel van principes is, dat ze in de praktijk soms/vaak niet uitpakken zoals in de theorie was uitgedacht. Dit maakt dat leden en politieke uitvoerders per definitie schuren en in gesprek moeten zijn met elkaar over de verschillen tussen theorie en praktijk.

De kracht van een ledenvereniging

Zoals een beroemde Amsterdammer eens zei: ‘Ieder voordeel hep z’n nadeel’ en zo is het hier ook:

1.       De leden bewaken de uitgangspunten van de partij

Waar de theorie soms lastig is voor de uitvoerende politiek is het wel de stip op de muur waar de VVD op de lange termijn naar koerst. Juist omdat de uitvoerende politici het risico lopen weg te drijven van deze basis is het van belang om de leden ook op dit punt in hun kracht te zetten;

2.       De leden hebben het directe contact met de VVD-kiezers

Uiteraard gaat Mark Rutte ook op bezoek in het land en spreekt dan echte mensen, maar de leden van de VVD spreken continu met echte mensen en weten zo wat er in het land speelt. Het risico van de uitvoerende politiek is hier ook, dat ze wordt opgeslokt door het strijdtoneel onder de kaasstolp. Via de leden kan men dan het geluid van de kiezer goed blijven horen.

Zand in de machine? Juist niet.

Uiteraard schuurt het. De uitvoerende politiek spreekt over compromissen met andere uitvoerende politici. De theoretische basis en het geluid van ‘de straat’ passen daar vaak niet bij. Toch doet de VVD-politici hun werk voor de gewone burger op basis van de liberale uitgangspunten. Het schuurt dan niet alleen met coalitiegenoten, maar ook met haar eigen leden. Dat is gezond en moet je een vaste plaats in de uitvoering meegeven. De gedachte dat het tegenwerkt dient altijd gedacht én verworpen worden.

Maatregel 1: schaf het ‘Festival’ af en herstel de ALV in haar oude glorie.

Maatregel 2: herstel de ALV in oude glorie, maar organiseer de kracht van de leden wel goed.

Met liberale groeten,

Peter Lamberts

De ALV: het landelijke podium van alle leden

Laten we beginnen met de constatering dat de leden van het hoofdbestuur, de fractie van 1^e Kamer, 2^e Kamer, het Europese Parlement en het kabinet ook leden van de VVD zijn. Laat ik ook melden dat ik als oud-bestuurslid van o.a. een afdeling, een Kamercentrale en een Lokaal Netwerk heel goed weet dat je stiekem het liefste hebt dat de leden tijdens een vergadering in polonaise door de zaal lopen om te vieren dat het bestuur weer zulke geweldige voorstellen en (vooral) kandidatenlijsten heeft voorgesteld.

Het is een verleiding, die je als bestuurslid dient te bedwingen. Hoe verschrikkelijk de vergaderingen ook zijn waarin wordt geknokt voor iedere zetel en waarin wordt gedebatteerd tot in de kleine uurtjes over een amendement; de oplossing is niet om de leden via slimme methodes tot een applausmachine om te vormen. Met de huidige regelementen is dat op landelijk niveau wel het geval: de kans dat een kandidaat op de kandidatenlijst van plaats verwisseld is minder dan nihil. De kans dat er een discussie met de leden plaats vindt over het gevoerde of te voeren beleid is klein.

Het Festival: de schijn van inbreng voor de leden

In een politieke partij is netwerken cruciaal. Binnen de VVD is gezelligheid (gelukkig) heel belangrijk. En een landelijk congres is het podium waarin de leden een podium krijgen om hun mening te geven en de landelijke politici verantwoording kunnen afleggen voor het gevoerde beleid.

Het Festival maakt het netwerken mogelijk en geeft alle ruimte aan de gezelligheid. Ook is er veel aandacht voor nieuwe leden en zijn er leuke dingen in de marge (een boksring en dat soort gimmicks). Het podium voor leden en landelijke politiek zit er wel in, maar is keurig weggedruk in de ALV, die de laatste keer volgens de planning een uurtje zou moeten duren. Een uurtje is ruim voldoende als alles jubelend gaat; het is een schaamlap als het een politieke partij betreft. Het festival is daarmee het symbool geworden voor een beleid waarbij om de leden naar de zijlijn te dirigeren. Als de nieuwe voorzitter de VVD wil omvormen tot een organisatie voor en door de leden dan zal het Festival dus naar de geschiedenisboeken gedirigeerd worden.

We moeten daarbij wel eerlijk zijn: in alle gevallen zijn het voorstellen geweest en in alle gevallen hebben de leden er mee ingestemd. Tijd dus voor aangepaste voorstellen. Die werk ik verder uit in de volgende 4 columns.

Maatregel 1: schaf het ‘Festival’ af en herstel de ALV in haar oude glorie.

Met liberale groeten,

Peter Lamberts

Na de ALV van mei jl. - waarin onder andere een motie is aangenomen om te zorgen dat de leden meer leidend moeten zijn binnen de VVD - is het Toekomstig Talent Netwerk (TTN) gaan nadenken over de vraag hoe we de VVD weer kunnen omvormen tot een ledenpartij met als uitgangspunt: voor en door de leden. Het eerste punt is dat wij als leden (waarbij onder andere ook de VVD-leden binnen de JOVD) mee willen gaan denken aan de invulling. Het begin was het idee om (in contact met het partijbureau) een plan te maken voor een hogere betrokkenheid van de leden bij de voorzittersverkiezing. Tot onze blijde verrassing was het partijbureau zelf al bezig om de leden een belangrijke rol te geven. Het gevolg is dat we onze ideeën nu aan het samenvoegen zijn tot één plan.

Voor en door de leden - wat is dat concreet?

Als we kijken naar de voorzittersverkiezing dan kunnen we in de eerste plaats constateren, dat er voor de leden wat te kiezen valt. Er zijn momenteel 3 kandidaten: Onno Hoes (namens het bestuur), Eric Wetzels en Bert Homan. 

De volgende stap is dat we deze kandidaten in contact moeten brengen met de leden. In contact met het partijbureau bleek dat we dezelfde insteek hadden: zorg voor een aantal sessies van kandidaten met de leden en laat daarin de kandidaten kort aan het woord (qua inleiding) en geef veel tijd aan de leden voor het stellen van vragen. Na diverse gesprekken zijn we nu bezig met het nader inrichten van het volgende pakket met concrete acties:

• Het TTN organiseert voor iedere kandidaat 1 zoom-sessie waarin de kandidaat zich kort kan voorstellen en de leden de ruimte krijgen om hun vragen te stellen;
• We willen de kandidaten voorstellen om na deze sessies hun kijk op de VVD als ledenorganisatie op papier te zetten;
• Het partijbureau organiseert in samenwerking met de regio's een aantal live-sessies waarin de 3 kandidaten samen in gesprek gaan met de leden. Weer aan de hand van een korte introductie en veel ruimte voor de leden om vragen te stellen of voorstellen te doen;
  • Vast onderdeel van deze sessies is een blok waarin TTN een terugblik kan geven op de zoom-sessies.
• Eind september zal dan het partijbureau de stemprocedure inregelen. De uitslag wordt bekendgemaakt in de ALV van november.

Volgende stappen

Momenteel zijn we samen met het partijbureau bezig om bovenstaande stappen nader in te vullen. Enerzijds krijg je als lid respect voor het vele werk dat er moet worden verzet en altijd in stilte door het partijbureau wordt uitgevoerd. Anderzijds is het ook mooi om als ledengroep mee te kunnen denken en een eigen twist toe te voegen aan de plannen van het partijbureau. Het allermooiste is dat we elkaar hebben gevonden en zo invulling kunnen geven aan de motie waarin werd opgeroepen om te zorgen dat de VVD weer een ledenpartij wordt. Voor en door de leden krijgt hier een echte invulling.